65 fascynujących rozmów z badaczkami i badaczami prawa karnego, przeprowadzonych przez prof. Mikołaja Małeckiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego w programie ŁĄCZY NAS KARNE w latach 2022–2024. Prowadzący, Goście i Widzowie wspólnie patrzą na prawo karne, dyskutując o zdarzeniach, przepisach i wyrokach. Książka ŁĄCZY NAS KARNE to obszerne artykuły przygotowane przez Mateusza Wiktorka na bazie rozmów z programu.
Mateusz Wiktorek (ur. 2000) – magister prawa, doktorant nauk prawnych w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych, Katedrze Prawa Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, współpracownik Krakowskiego Instytutu Prawa Karnego Fundacja. Laureat stypendium Ministra Nauki za znaczące osiągnięcia naukowe. Kierownik projektu badawczego „Karalność współdziałania w czynie zgodnym z prawem” i laureat w programie „Perły nauki II”, finansowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Redaktor prowadzący i sekretarz „Czasopisma Prawa Karnego i Nauk Penalnych”. Project Manager w projekcie popularnonaukowym „ŁĄCZY NAS KARNE”. Redaktor prowadzący i Social Media Manager portalu „Karne24.com”. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych i popularnonaukowych. Pasjonat prawa karnego.
Skróty 9
Przedmowa 11
Łączy nas ryzyko
Chcącemu nie dzieje się krzywda (mimo że się dzieje) 17
Czerwona kartka za faul lepsza niż więzienie 23
Myślozbrodnia: czy można ukarać kogoś, kto jeszcze niczego nie zrobił? 31
Człowiek nie rodzi się zbrodniarzem 39
Błąd lekarza nie zawsze równa się winie 45
Przewidywanie skutku to nie czarnowidztwo 53
Karanie za ryzyko bywa ryzykowne 63
Łączy nas codzienność
Wolno niszczyć swoją własność: typ czy kontratyp? 73
Karalny smog: uważaj, czym palisz w piecu 81
Zabójstwo pszczół? Trzeba za to karać więzieniem 91
Wdzięczność czy łapówka? Jak legalnie dziękować 99
Złodziej, a nie oszust przy kasie samoobsługowej 105
Łączą nas piraci drogowi
Hulajnoga na drodze: hulaj dusza, piekła nie ma? 119
Zabójstwo drogowe to po prostu zabójstwo 127
Przepadek auta to też kara 137
Walka z piractwem drogowym wymaga nieuchronnych kar 147
Wyścigi, drift, podrywanie kół: nadmierna kazuistyka niszczy Kodeks karny 157
Łączy nas intymność
Tak znaczy tak, nie znaczy nie. Czym jest zgwałcenie? 169
Zgwałcenie po nowelizacji trudne w interpretacji 175
Dzień niespodziewanego (karalnego) całusa 183
(Nie)legalne przerwanie ciąży – nieprzerwanie sporne 191
P***grafia, p***tytucja, s***working. Co wolno, a czego nie? 201
Łączą nas dzieci
Łowcy pedofilów nie łowią przestępców 211
Grooming to przygotowanie, więc musi być udolne 221
Wodzenie na pokuszenie to karalna prowokacja 231
Niemożliwe? Ale karalne! 241
Przypadek płonącego anioła: ile winy nauczycielek, ile winy uczennic? 251
Szkolne statuty surowsze niż Kodeks karny 257
Dzieci trzeba wychowywać, a nie więzić 265
Łączy nas demokracja
Im większa władza, tym większa odpowiedzialność (również karna) 277
Prezydent łaski nie robi, ułaskawić nie może 287
Dylemat wagonika dziś 297
Trybunał nie-Konstytucyjny: kto skontroluje niekonstytucyjne prawo? 307
W czasie wyborów sądy działają szybko 317
Profesor Piotr Tuleja: Trybunał Stanu wyczerpał swą formułę 325
Łączą nas kodeksy
Kodeks światopoglądowo neutralny czy zdeterminowany ideologicznie? 341
Nie odpowiedzialność zbiorowa, lecz zbiorowych podmiotów 353
Przepisy–skamieliny w muzeum, a nie w kodeksie 361
Praworządność w prawie karnym to nie slogan 373
Kodeks karny ma błędy. Jak je naprawić? 387
Profesor Andrzej Zoll: obecny Kodeks karny to ruina 397
Łączy nas sala sądowa
Czy sędziowie–roboty zastąpią ludzi? 409
„Ta uboga wdowa wrzuciła więcej niż wszyscy inni” 415
Pułapki myślenia na sali sądowej 421
Więzienie na wszelki wypadek? Nadmierna prewencja to gruba przesada 429
Tymczasowe aresztowanie ma być tymczasowe 437
Psychika przestępcy: bogatsza niż się wydaje 447
Profesor Bartosz Brożek: umysł prawniczy nie jest wyjątkowy 453
Łączy nas czasoprzestrzeń
Czego uczy średniowieczne prawo karne? 463
Jak osądzić zbrodnie wojenne? Przedawnienie kontra sprawiedliwość 471
Nie uciekniesz przed karą poza granice kraju 483
Resocjalizacja: mit, szansa czy konieczność? 493
Rewolucja cyfrowa zmienia prawo karne 505
Kopnięcie robota zasługuje na karę 513
Łączy nas Internet
Hejt to przestępstwo popełniane słowem 521
Wulgaryzm sam w sobie czy w kontekście? 527
Internet to miejsce, w którym grasują przestępcy 535
Kryminalizacja fake-newsów. Dlaczego i jaka? 543
Więzienie za mema nie grozi 549
Łączy nas niewinność
Miłosierdzie w prawie karnym. Czy wszystko można wybaczyć? 563
Bestia? Nie, człowiek! 569
Kontratypy pozaustawowe istnieją w Trójmieście 577
Strzelanie na granicy ma swoje granice 587
Obrona konieczna: przywilej czy pułapka? 597
Wina w gwiazdach czy w nas? Od Szekspira do ekskulpantów 605
Posłowie 615
Bibliografia 617
Gościem „ŁĄCZY NAS KARNE” był prof. dr hab. Andrzej Zoll – emerytowany profesor i były kierownik Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, były Prezes Trybunału Konstytucyjnego, były przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej, były Rzecznik Praw Obywatelskich, były przewodniczący Rady Legislacyjnej, były przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, współtwórca Kodeksu karnego z 1997 r.
Ruina prawa karnego
Według Andrzeja Zolla Kodeks karny z 1997 r. nie należy do idealnych, ale idealnych nie ma. Wymaga on poprawek, natomiast ustawa z 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, której datę wejścia w życie określono na 1 października 2023 r., to zdaniem Andrzeja Zolla ruina prawa karnego. Możliwość skazania sprawcy w wieku 14 lat, w przypadku tzw. zabójstwa kwalifikowanego, określonego w art. 148 § 2 i 3 k.k., na karę 30 lat pozbawienia wolności oznacza, że nie jest to prawo karne demokratycznego państwa prawnego. Andrzej Zoll przekonywał, że po 30 latach taka osoba będzie wrakiem człowieka, jeżeli będzie żyła. Podobnie w przypadku możliwości wymierzenia kary dożywotniego pozbawienia wolności bez prawa ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z jej wykonania, czyli kary bezwzględnego dożywotniego pozbawienia wolności.
Jak podkreślił Andrzej Zoll, humanizm wymaga tego, że nie można odebrać człowiekowi nadziei. Kara dożywotniego pozbawienia wolności musi być przewidziana w Kodeksie karnym, ale skazany powinien mieć możliwość warunkowego przedterminowego zwolnienia z jej wykonania po 25 latach odbycia tej kary. Tym bardziej, że w państwach Unii Europejskiej obowiązuje standard co najmniej 7 m² na osobę w przypadku kary pozbawienia wolności, a w Polsce są to 3 m². Takie prawo karne pokazuje, że ważne jest zniszczenie sprawcy, ponieważ popełnił przestępstwo, a celem powinno być wychowanie sprawcy, aby nie popełnił przestępstwa w przyszłości. W opinii Andrzeja Zolla taka idea prawa karnego została w 2022 r. kompletnie przekreślona. Odpłata to element, który nie jest wyeliminowany z żadnej kary, ale to nie może być główny element kary. Andrzej Zoll tłumaczył, że kara ma wychować, a nie tylko odpłacić sprawcy przestępstwa.
Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Fundusz Sprawiedliwości, jak wskazał Andrzej Zoll, został pomyślany zupełnie inaczej niż się go obecnie przedstawia. Fundusz Sprawiedliwości w zamyśle ma służyć pomocy osobom pokrzywdzonym przestępstwem, świadkom oraz osobom im najbliższym, ale także, w tym samym stopniu, ma służyć pomocy osobom pozbawionym wolności, zwalnianym z zakładów karnych i aresztów śledczych oraz osobom im najbliższym. Sprawca przestępstwa po wyjściu z zakładu karnego może nie mieć gdzie i do kogo wrócić, a zdobycie przez niego pracy jest utrudnione – również te problemy ma niwelować Fundusz Sprawiedliwości.
Fragment artykułu „Profesor Andrzej Zoll: obecny Kodeks karny to ruina” (s. 401–402)
Czytaj więcej
