Prawo karne gospodarcze. Księga jubileuszowa profesora Zbigniewa Ćwiąkalskiego
redakcja: Piotr Kardas, Mikołaj Małecki, Włodzimierz Wróbel
Kraków 2023 / Kraków 2025 (wydanie II)
Wieloautorskie analizy prawa karnego gospodarczego i innych problemów prawa karnego.
Prezentowana monografia to wieloautorskie opracowanie dedykowane prof. Zbigniewowi Ćwiąkalskiemu – wieloletniemu wykładowcy w Katedrze Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, adwokatowi, byłemu Ministrowi Sprawiedliwości. Uroczystość wręczenia księgi jubileuszowej odbyła się 16 czerwca 2023 r. podczas obrad 6 Krakowskiego Forum Karnistycznego na Wydziale Prawa i Administracji UJ.
Po wyczerpaniu się pierwszego nakładu księgi przygotowaliśmy jej drugie wydanie – niniejszym oddawane do rąk czytelnika w miękkiej oprawie, zawiera wszystkie opracowania znajdujące się w księdze wydanej w 2023 r.
Autorki i autorzy poruszają wiele istotnych zagadnień prawa karnego gospodarczego. Algorytmiczne stablecoiny jako wyzwanie dla polskiego prawa karnego, odpowiedzialność karna obrońcy za przestępstwo prania brudnych pieniędzy, przyjęcie propozycji układowych w toku postępowania restrukturyzacyjnego z perspektywy przestępstwa niegospodarności, granice kryminalizacji ryzyka gospodarczego, prawnokarna ochrona zamówień publicznych, podmiot gospodarczy jako strona i quasi-strona procesu karnego – to tylko niektóre z wielu interesujących opracowań publikowanych w książce.
Analizy powinny zainteresować wszystkich prawników w togach (sędziów, adwokatów, radców prawnych, prokuratorów), badaczy prawa karnego oraz osoby prowadzące działalność gospodarczą.
Unikalną częścią książki jest kilkudziesięciostronicowa rozmowa przeprowadzona z Jubilatem przez prof. Andrzeja Zolla, prof. Włodzimierza Wróbla i prof. Piotra Kardasa. To podróż przez historię, wspomnienia z czasów przeobrażeń ustrojowych Polski w latach 90. XX wieku, anegdoty z życia Krakowskiej Szkoły Prawa Karnego oraz refleksje o pracy prawnika i misji naukowca zajmującego się prawem karnym.
mgr Wiktor Antolak – aplikant adwokacki.
dr hab. Agnieszka Barczak-Oplustil – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0003-1532-7594.
dr Adam Behan – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-0108-0386.
dr Marek Bielski – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0003-0915-7648.
dr Jacek Błachut – adwokat.
prof. dr hab. Janina Błachut – Katedra Kryminologii, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-003-2738-7084.
dr Grzegorz Bogdan – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0001-9847-7330.
dr hab. Magdalena Budyn-Kulik, prof. UMCS – Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; ORCID: 0000-0002-3258-9855.
mgr Seweryn Cieślik – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński.
dr Jacek Duda – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie; ORCID: 0000-0001-6361-8260.
prof. dr hab. Teresa Dukiet-Nagórska – emerytowana profesorka Uniwersytetu Śląskiego, specjalizująca się w prawie karnym i medycznym.
mgr Łukasz Duśko – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0001-9841-7346.
prof. dr hab. Jacek Giezek – Katedra Prawa Karnego Materialnego, Uniwersytet Wrocławski; ORCID: 0000-0002-0907-5346.
prof. dr hab. Tomasz Gizbert-Studnicki – emerytowany profesor, Katedra Teorii Prawa, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-4383-5011.
dr Ewa Grzęda – adwokat; ORCID: 0000-0003-3917-1272.
prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Wrocławski; ORCID: 0000-0003-2779.
prof. dr hab. Piotr Kardas – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-8903-2417.
mgr Mateusz Korzeniak – Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-8992-6365.
mgr Patryk Kościelny – Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie.
dr hab. Michał Królikowski, prof. UW – Katedra Prawa Karnego Porownawczego, Uniwersytet Warszawski; ORCID: 0000-0002-5775-4415.
prof. dr hab. Jarosław Majewski – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie; ORCID: 0000-0002-6639-4896.
prof. dr hab. Marek Kulik – Katedra Prawa Karnego i Kryminologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; ORCID: 0000-0003-0191-6558.
mgr Daniel Kwiatkowski – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0003-0253-6194.
dr hab. Mikołaj Małecki – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-2878-2791.
dr Kamil Mamak – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; Robophilosophy, AI Ethics, and Datafication Research Group, Department of Practical Philosophy, Uniwersytet Helsiński; ORCID: 0000-0002-5081-792X.
mgr Aleksandra Nieprzecka – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; Universitat Hamburg; ORCID: 0000-0002-9413-3298.
dr Renata Pawlik – Katedra Prawa Karnego, Krakowska Akademia im. A. Frycza Modrzewskiego; ORCID: 0000-0003-3834-221X.
dr Agnieszka Pilch – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-0586-2449.
dr Ewa Plebanek – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie; ORCID: 0000-0002-1266-2584.
mgr Magdalena Pomietło – Szkoła Doktorska Nauk Społecznych, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0003-1826-4488.
dr Małgorzata Pyrcak-Górowska – Zakład Bioetyki i Prawa Medycznego, Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0003-3745-4252.
mgr Michał Rachalski – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0003-1039-507X.
dr hab. Janusz Raglewski, prof. UJ – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-4071-381X.
dr Joanna Raglewska – Zakład Prawa Karnego Wykonawczego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-3238-0197.
prof. dr hab. Jerzy Skorupka – Katedra Postępowania Karnego, Uniwersytet Wrocławski; ORCID: 0000-0002-6123-5538.
mgr Dominika Sokołowska – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0001-8457-7146.
dr hab. Tomasz Sroka – Zakład Bioetyki i Prawa Medycznego, Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-5724-9531.
prof. dr hab. Andrzej J. Szwarc – Instytut Prawa i Administracji, Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu; ORCID: 0000-0001-7293-0926.
dr hab. Dariusz Świecki, prof. UŁ – Katedra Postępowania Karnego i Kryminalistyki, Uniwerstytet Łodzki, ORCID: 0000-0001-8486-8293.
dr hab. Szymon Tarapata – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-4095-8892.
prof. dr. Stanisław Tosza – Associate Professor in Compliance and Law Enforcement, Uniwersytet w Luksemburgu; ORCID: 0000-0002-3265-1460.
dr Michał Wantoła – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-8834-1488.
prof. dr hab. Paweł Wiliński – Zakład Postępowania Karnego, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; ORCID: 0000-0002-3798-7879.
dr Dominik Zając – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-5325-1650.
prof. dr hab. Robert Zawłocki – Zakład Prawa Karnego, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu; ORCID: 0000-0003-1798-4985.
prof. dr hab. Andrzej Zoll – emerytowany profesor, Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0003-4012-9354.
dr Witold Zontek – Katedra Prawa Karnego, Uniwersytet Jagielloński; ORCID: 0000-0002-7850-3930.
Zawartość Strona
Dorobek naukowy prof. dra hab. Zbigniewa Ćwiąkalskiego 7
Profesor Zbigniew Ćwiąkalski w rozmowie z profesorem Andrzejem Zollem, profesorem Włodzimierzem Wróblem i profesorem Piotrem Kardasem, przeprowadzonej w Krakowie, listopad–grudzień 2022 r. 19
Autorzy 55
Część 1. Prawo karne gospodarcze
Zatrudnienie w spółce z udziałem Skarbu Państwa jako pełnienie funkcji publicznej Wiktor Antolak 63
O rekonstrukcji normy sankcjonowanej z przepisów penalizujących przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu na podstawie art. 301 § 1 Kodeksu karnego (słów kilka) Agnieszka Barczak-Oplustil 75
Algorytmiczne stablecoiny jako wyzwanie dla polskiego prawa karnego gospodarczego Adam Behan 85
Nadużycie zaufania czy nadużycie zaufania w obrocie gospodarczym? Kilka uwag o przedmiotowym zakresie zastosowania przestępstwa z art. 296 Kodeksu karnego Marek Bielski 97
Dwa stulecia austriackiego prawa karnego finansowego Grzegorz Bogdan 109
Czy potrzebne jest wykroczenie zużycia oleju opałowego do celów napędowych? Magdalena Budyn-Kulik 119
Karnoprawna ocena działań funkcjonariuszy spółki akcyjnej nienastawionych na osiągnięcie zysku (przypadek fundatorów Polskiej Fundacji Narodowej) Jacek Duda 141
Przyjęcie propozycji układowych w toku postępowania restrukturyzacyjnego z perspektywy przestępstwa niegospodarności z art. 296 Kodeksu karnego Łukasz Duśko 149
Granice kryminalizacji ryzyka gospodarczego w warunkach zgody na jego podejmowanie Jacek Giezek 157
Należność publicznoprawna jako przedmiot przestępstwa określonego w art. 284 § 1 Kodeksu karnego (na marginesie wyroku Sądu Najwyższego z 12 maja 2022 r., KK 408/21) Ewa Grzęda 171
Problematyka zgody dysponenta dobrem prawnym w obrocie gospodarczym. O (nie)możliwości wykorzystywania zgody dysponenta jako podstawy wyłączenia odpowiedzialności za zachowania stanowiące realizację znamion przestępstw gospodarczych Piotr Kardas 183
O znaczeniu regulacji przepisów prawa cywilnego dla ustalania przedmiotu prawnokarnego oddziaływania oraz wartości przywłaszczonego przedmiotu umowy leasingu Mateusz Korzeniak 195
O problemach związanych z adekwatnością konstrukcji nadużycia zaufania z art. 296 Kodeksu karnego w kontekście kryminalizacji zamachów na szkodę spółki z udziałem Skarbu Państwa Patryk Kościelny 207
Kłopoty z ustalaniem strony podmiotowej przestępstwa prania brudnych pieniędzy Michał Królikowski 215
O wykroczeniu spekulacji biletami na imprezy wstępu na imprezy artystyczne, rozrywkowe lub sportowe (kilka uwag w niepoważnej formie) Marek Kulik 227
Jak kraść, to miliony? O ustawowym wymiarze kary przy przestępstwach gospodarczych Daniel Kwiatkowski 235
Dlaczego dokonanie oszustwa przy kasie samoobsługowej jest niemożliwe? Mikołaj Małecki 245
Wpływ ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania na wykładnię znamion typów czynu zabronionego związanych z uszczupleniem należności publicznoprawnych Aleksandra Nieprzecka 255
Prawne i społeczne skutki skazania za przestępstwo gospodarcze z perspektywy dyrektyw wymiaru kary Renata Pawlik 265
Historia pewnej regulacji, czyli uwagi na marginesie art. 236b Kodeksu postępowania karnego Agnieszka Pilch 277
Nowa twarz przestępstw gospodarczych – influencerzy vs prawo karne Magdalena Pomietło 305
Tak zwana zgoda pokrzywdzonego jako okoliczność wyłączająca odpowiedzialność za przestępstwo nadużycia zaufania w kontekście ustawowego ładu korporacyjnego w spółkach kapitałowych Michał Rachalski 313
„Duch Puszczy” z perspektywy art. 305 prawa własności przemysłowej Joanna Raglewska, Janusz Raglewski 323
Odpowiedzialność za czyny związane z gospodarowaniem w prawie starożytnej Mezopotamii Jerzy Skorupka 333
Stan niewypłacalności w rozumieniu prawa upadłościowego a rozpoczęcie pochodu przestępstwa oszustwa w obrocie gospodarczym Dominika Sokołowska 347
W kierunku autonomicznej wykładni pojęcia szkody majątkowej na gruncie art. 296 Kodeksu karnego Tomasz Sroka 357
Podmiot gospodarczy jako strona i quasi strona procesu karnego Dariusz Świecki 369
Dylemat karania za nadmierne ryzyko gospodarcze – rozważania ogólne Stanisław Tosza 385
Kilka uwag o ustalaniu wysokości szkody w postępowaniu karnym Michał Wantoła 395
Nadużycia uprawnień procesowych przez prokuratora i obrońcę w sprawach karnych gospodarczych (uwagi niedokończone) Paweł Wiliński 405
Polityczno-kryminalne uzasadnienie wprowadzenia do polskiego prawa karnego tzw. zbrodni majątkowych (uwagi krytyczne do noweli Kodeksu karnego z dnia 7 lipca 2022 r.) Robert Zawłocki 427
Część 2. Zagadnienia prawnokarne i procesowe
Kilka uwag w przedmiocie tzw. warunkowego tymczasowego aresztowania Jacek Błachut, Janina Błachut 443
Uwag kilka o tak zwanej teleporadzie w świetle prawa Teresa Dukiet-Nagórska 449
Nauka prawa karnego a filozofia analityczna (kilka refleksji) Tomasz Gizbert-Studnicki 461
Siedem grzechów głównych inicjatyw legislacyjnych PiS-u w zakresie zwalczania przestępczości Tomasz Kaczmarek 471
O sytuacji osób, które powzięły wiadomość o przestępstwie przed wprowadzeniem kryminalizacji niedopełnienia obowiązku zawiadomienia o nim (przyczynek do wykładni znowelizowanego art. 240 Kodeksu karnego) Jarosław Majewski 485
Pseudoanonimizacja jako zniesławienie Kamil Mamak 497
Czy potrzebny jest środek zabezpieczający w postaci terapii zaburzeń uprawiania hazardu? Małgorzata Pyrcak-Górowska 505
Prawo karne i prawo sportowe łączące moje współdziałanie z Jubilatem Andrzej J. Szwarc 515
W poszukiwaniu granic przypisania odpowiedzialności karnejekstraneusowi za udział w czynie zabronionym o charakterze indywidualnym Szymon Tarapata 521
Czy potrzebna jest nowelizacja rozdziału XXIV Kodeksu karnego? Andrzej Zoll 549
„Mój smartfon to ja”. Hasła i zabezpieczenia biometryczne a reguły procesowe w XXI wieku Witold Zontek 563
Literatura 573 Skróty 599
Wydawca
Wydanie
Miejsce i rok
Stan prawny
Język
Format
Rozmiar
Liczba stron
Okładka
Papier
Oprawa
Opakowanie
ISBN
Recenzent
Redaktor prowadzący
Projekt okładki
Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja
I / II
Kraków 2023 / Kraków 2025
1 stycznia 2023 r.
polski
druk
B5 (klasyczny)
608
twarda / miękka
kremowy / klasyczny biały
szyto-klejona
folia
978-83-963398-3-6 / 978-83-974700-4-0
dr hab. prof. UJ Krzysztof Oplustil
dr hab. prof. UJ Mikołaj Małecki, mgr Jolanta Kajfasz
Włodzimierz Wróbel: Jak to się stało, że wybrałeś studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego?
Zbigniew Ćwiąkalski: To już było wiadome od dzieciństwa, że będę studiował prawo, dlatego że mój ojciec studiował prawo we Lwowie na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Wiąże się z tym ciekawa historia, ponieważ jego wykładowcą był profesor K. Przybyłowski (prawo cywilne) i w indeksie ojca, który zresztą mam do dzisiaj, jest wpis Profesora. Profesor K. Przybyłowski miał ostatni przed emeryturą wykład dla mojego rocznika i ja też mam jego wpis w indeksie. Ojciec przed wojną był sędzią śledczym, dlatego ta instytucja zawsze jakoś była mi bliska. Ojciec dużo opowiadał o pracy. Nawet w dzieciństwie, gdy byłem w szkole podstawowej, będąc wówczas radcą prawnym, przynosił akta do domu i przygotowywał pisma procesowe. Mimo że były to pisma cywilne, przeglądałem je z zainteresowaniem. Nigdy nie było pytania o to, co będę studiował, bo wiadome było, że będę studiował prawo. Cała moja rodzina jest prawnicza: syn jest prawnikiem, córka jest prawnikiem, synowa jest prawnikiem, zięć jest prawnikiem. Tylko moja żona mówi, że jest normalna, bo jest socjologiem. Jeszcze mój brat jest chemikiem po Politechnice Krakowskiej.
Włodzimierz Wróbel: W Twoim domu rodzinnym w Łańcucie też pewnie pojawiali się znajomi ojca. Czy pamiętasz prawników z tamtego czasu?
Zbigniew Ćwiąkalski: Łańcut był trochę przypadkowym miejscem, gdzie znalazł się mój ojciec. Urodził się w Buczaczu, a gdy tereny te zajęli Sowieci w 1944 r., nasza rodzina uciekła z Buczacza, inaczej byłaby zapewne wywieziona na Syberię. Wtedy z zajętych przez Sowietów wschodnich ziem polskich wszyscy uciekali na odzyskane tereny na zachodzie. Moja rodzina opuszczała Buczacz z zamiarem przeniesienia się do Wrocławia, gdzie mój ojciec miał być adwokatem. Nieco przypadkowo zatrzymał się już w Łańcucie. Tam poznał moją mamę, która miała prawie 20 lat. Uczucie przesądziło, że pozostał na Podkarpaciu. Mieszkaliśmy w mieszkaniu kwaterunkowym. Ojciec pracował społecznie w PTTK, był nawet chyba sekretarzem zarządu oddziału w Łańcucie i tam przyjaźnił się z dwoma najbardziej znanymi adwokatami w Łańcucie: M. Bojdeckim i Rogożem. Nawiasem mówiąc, adwokat Miłosław Bojdecki działał w AK. W związku z tym był po wojnie aresztowany. Chyba kilka lat przebywał w więzieniu i oczywiście ojciec się w tym środowisku prawniczym obracał. Jeżeli chodzi o sąd, to muszę powiedzieć, że te kontakty nie były aż tak bliskie, dlatego że prezesem, z tego co pamiętam, był człowiek po tzw. szkole Duracza. Nie miał wykształcenia prawniczego, tylko taki powiedzmy kurs przygotowawczy i z nim ojciec nigdy się nie przyjaźnił.
Włodzimierz Wróbel: W którym roku zacząłeś studia?
Zbigniew Ćwiąkalski: Studia zaczynałem bezpośrednio po liceum, które kończyłem w Łańcucie. Nawiasem mówiąc, chodziłem do przedszkola do sióstr zakonnych, potem siostrom zakonnym odebrano przedszkole, więc już kończyłem, że tak powiem, przedszkole państwowe. Potem szkoła podstawowa, jedna z kilku, ale to była akurat szkoła podstawowa nr 1 i liceum ogólnokształcące imienia Adama Mickiewicza, które skończyłem w 1968 r. Wtedy zacząłem studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zresztą pamiętam, że wprowadzono wówczas punkty za pochodzenie robotnicze albo chłopskie. Ja tych punktów nie miałem. Na mój rok przyjęto 355 osób, z tym że limit wynosił 300, a 55 osób przyjęto dodatkowo spośród tych, którzy najlepiej zdali egzamin wstępny, wówczas stanowiący podstawowe kryterium przyjęcia na studia prawnicze. (…)