Wkład Profesora Stefana Glasera w doktrynę polskiego prawa karnego okresu międzywojnia

Abstrakt

Twórczość naukowa S. Glasera obejmuje szerokie spektrum zagadnień, poczynając od problematyki filozofii kary czy szerzej – filozofii prawa karnego, przechodząc przez zagadnienia zaliczane do trzonu dogmatyki prawa karnego, rozważania poświęcone instytucjom wymiaru kary, przestępstw w szczególności, wreszcie kwestii międzynarodowego prawa karnego. Zajmował się także badaniem zagadnień procesowych. W każdym z obszarów ogłosił drukiem znaczącą liczbę prac, w tym monografii i komentarzy. W prowadzonych badaniach uwzględniał zarówno perspektywę filozoficzną, jak i zagadnienia kryminologiczne. Ze znawstwem i precyzją posługiwał się metodą dogmatyczną. Podejmował problemy dla prawa i karnego procesu zasadnicze. W wielu aspektach wskazywał na mankamenty obowiązujących regulacji prawnych, luki i nieprecyzyjności regulacyjne, poszukując satysfakcjonującego rozwiązania problemów trapiących teoretyków i sprawiających kłopoty praktykom. Szczególne znaczenie mają prace poświęcone filozofii kary, a także analizowanej z jej perspektywy filozofii prawa karnego oraz podstawom odpowiedzialności za współdziałanie w popełnieniu przestępstwa. W zakresie analiz dotyczących kary starał się powiązać dwa przeciwstawne podejścia: retrybutywne oraz utylitarne. Wykazując wyraźną sympatię dla retrybutywizmu, dostrzegał także pewne zalety podejścia utylitarnego. Poszukując swoistego kompromisu między konkurującymi ujęciami, wskazywał na proporcjonalnie wymierzoną sprawcy dolegliwość jako podstawowy cel i sens kary. Nie wykluczał zarazem pełnienia przez karę funkcji prewencyjnych, zabezpieczających i wychowawczych, zastrzegając, iż ich realizacja jest możliwa jedynie subsydiarnie pod warunkiem, że nie narusza esencjalnej istoty kary. W obszarze podstaw odpowiedzialności za współdziałanie w popełnieniu przestępstwa zajmował się przede wszystkim paradoksami modelu opracowanego przez J. Makarewicza. W szczególności, dostrzegając ograniczenia odpowiedzialności za podżeganie i pomocnictwo, postulował wykorzystywanie konstrukcji sprawstwa pośredniego do rozwiązywania przypadków wątpliwych. Jej miejsce w polskim systemie prawa karnego uzasadniał względami logiki, potrzebami kryminalnopolitycznymi oraz zachowaniem pewnych elementów akcesoryjności w polskiej koncepcji podżegania i pomocnictwa. W tym zakresie pozostawał w wyraźnej opozycji do stanowiska prezentowanego przez twórcę koncepcji J. Makarewicza. W zakresie odpowiedzialności za sprawcze postaci współdziałania wskazywał na konsekwencje błędnego niezamieszczenia w części ogólnej Kodeksu karnego z 1932 r. przepisu statuującego podstawy odpowiedzialności za współsprawstwo. Konsekwentnie twierdził, że z tego powodu na gruncie regulacji Kodeksu karnego z 1932 r. wykluczone było stosowanie pozaustawowej konstrukcji współsprawstwa dla przypisywania odpowiedzialności w przypadkach określanych współcześnie jako współsprawstwo równoległe. W obu sferach poglądy S. Glasera zachowują aktualność, stanowiąc istotne uzupełnienie analiz karnistycznych.