Słowa kluczowe
mutilation of a female genital organ
sui generis incitement
proxy criminalisation
the Istanbul Convention
Jak cytować
Abstrakt
The article concerns the prohibited act under Article 156a § 1 of the Polish Criminal Code added by the Act of 13th January 2023 amending the Act – Polish Code of Civil Procedure and certain other acts, as a result of the implementation of the Istanbul Convention, which consists in persuading another person to cause upon this person grievous bodily harm in the form of excision, infibulation or other permanent and substantial mutilation of a female genital organ (FGM/C). Persuasion, provided for in Article 156a § 1 of the Polish Criminal Code, refers to causing a legal (not only unpunishable, but also non-unlawful) act, at least in the context of self-mutilation by the persuaded person. The prohibited act under Article 156a § 1 of the Polish Criminal Code constitutes sui generis incitement, because – contrary to the regulation of Article 18 § 2 of the Polish Criminal Code – an act to which the perpetrator persuades is not a ‘prohibited act’ but a legal act, or the persuasion does not concern ‘another person’, but holder of a legal good (interest) itself.
Thus, Article 156a § 1 is an example of the criminalisation of complicity in a legal act, which raises problems and questions that are important for substantive criminal law.
Bibliografia
Barczak-Oplustil A., Odpowiedzialność karna za czynności nielecznicze (nieterapeutyczne) w prawie medycznym, w: Odpowiedzialność publicznoprawna. System Prawa Medycznego. Tom 6, red. A. Barczak-Oplustil, T. Sroka, Warszawa 2023.
Bielska-Brodziak A., Wykładnia czy interpretacja prawa?, w: Teoria i filozofia prawa, red. A. Dyrda, Warszawa 2021.
Błachnio A., w: Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Budyn-Kulik M., w: Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2024.
Bystranowski P., Murat M.C., Proxy crimes, „American Criminal Law Review” 2022, nr 1.
Bystranowski P., The problem of the justification of proxy criminalization. An economic analysis, Kraków 2021 (niepublikowana rozprawa doktorska).
Cieślak M., Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, Warszawa 1994.
Czechowska A., Wybrane zagadnienia chirurgicznej zmiany płci u osób dotkniętych transseksualizmem w Polsce, „Prawo i Medycyna” 2012, nr 2.
Czerwiński S., Zgoda pokrzywdzonego, jako czynnik, wyłączający karalność czynu przestępnego, „Głos Sądownictwa” 1935, nr 7–8.
Ćwiąkalski Z., w: Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część I. Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017.
Daniluk P., Pozaustawowe nieterapeutyczne (nielecznicze) czynności lekarskie, „Państwo i Prawo” 2006, nr 1.
Daniluk P., Prawne aspekty „chirurgicznej zmiany płci” u transseksualistów (Uwagi de lege ferenda), „Państwo i Prawo” 2007, nr 5.
Daniluk P., Stan wyższej konieczności jako okoliczność wyłączająca bezprawność „chirurgicznej zmiany płci”, „Państwo i Prawo” 2008, nr 1.
Daniluk P., Warunki determinujące skuteczność zgody uprawnionego w prawie karnym, „Palestra” 2005, nr 1–2.
Daniluk P., Zabieg „chirurgicznej zmiany płci” u transseksualistów jako czynność lecznicza, „Prawo i Medycyna” 2007, nr 1.
Dąbrowski A.A., Próba samobójcza jako domniemana zgoda na podjęcie czynności leczniczych w celu ratowania życia, „Prawo i Medycyna” 2012, nr 3–4.
Derek M., Karnoprawne znaczenie woli dzierżyciela dobra prawnego, Kraków 2021.
Derek M., Nakłanianie do rezygnacji z oszczędzania w pracowniczych planach kapitałowych – analiza karnoprawna, „Palestra” 2018, nr 12.
Długosz J., Zgoda dysponenta dobrem prawnym w świetle regulacji konstytucyjnych. Rozważania na pograniczu dogmatyki konstytucyjnego prawa jednostki do samostanowienia o sobie i dogmatyki prawa karnego, w: Zgoda pokrzywdzonego, red. R. Zawłocki, Warszawa 2012.
Drajewicz D., Karalność infibulacji, ekscyzji, klitoridektomii oraz innego trwałego i istotnego okaleczenia żeńskiego narządu płciowego, „Prokuratura i Prawo” 2023, nr 12.
Dukiet-Nagórska T., Świadoma zgoda pacjenta w ustawodawstwie polskim, „Prawo i Medycyna” 2000, nr 6–7.
Dzienis P., Zgoda pacjenta jako warunek legalności leczenia, „Przegląd Sądowy” 2001, nr 11–12.
Ferenz J.M., Operacje korekty płci: czyn legalny czy bezprawny?, „Family Forum” 2016, nr 6.
Filar M., Odpowiedzialność karna związana z nieterapeutycznymi czynnościami lekarskimi, „Prawo i Medycyna” 2000, nr 5.
Gardocki L., Prawo karne, Warszawa 2009.
Giezek J., Lipiński K., w: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Głuchowski M., Zakres zgody na czynność seksualną przy przestępstwie zgwałcenia z użyciem podstępu, „Przegląd Sądowy” 2022, nr 11–12.
Gofroń C., Wołyniec K., Podżeganie i pomocnictwo do czynu osoby godzącej w swoje własne dobro w kodeksie karnym z r. 1969, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G. Ius” 1977, nr 24.
Grudecki M., Zgoda dzierżyciela dobra na nietypowe zachowania seksualne, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2019, nr 3.
Gruszecka D., w: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2021.
Gubiński A., Wyłączenie bezprawności czynu (O okolicznościach uchylających społeczną szkodliwość czynu), Warszawa 1961.
Gubiński A., Zgoda pokrzywdzonego, „Państwo i Prawo” 1960, nr 7.
Holocher J., Dobrowolna sterylizacja. Uwagi de lege lata, „Studia Prawnicze” 2015, nr 1.
Hryniewicz E., Czy zgoda dysponenta dobra może wyłączyć bezprawność czynu?, „Prokuratura i Prawo” 2014, nr 9.
Jankowska-Prochot I., FGM/C jako przykład przemocy ze względu na płeć i jej pozaprawne zwalczanie, „Polityka i Społeczeństwo” 2023, nr 4.
Kaczmarek T., Wolność dysponowania życiem a prawo do godnej śmierci, w: T. Kaczmarek, Rozważania o przestępstwie i karze. Wybór prac z okresu 40-lecia naukowej twórczości, Warszawa 2006.
Kadyszewski B., Instytucja zgody dysponenta dobrem prawnym na przykładzie zabiegów ubezpładniających, „Roczniki Administracji i Prawa” 2021, nr 3.
Kardas P., Zgoda pacjenta na zabieg leczniczy a problem odpowiedzialności karnej lekarza za niewypełnienie obowiązku zapobiegania skutkowi, „Przegląd Sądowy” 2005, nr 10.
Kardas P., w: Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Część I. Komentarz do art. 1–52, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016.
Karnat J., w: Kodeks karny. Art. 1–316. Komentarz, red. B. Gadecki, Warszawa 2023.
Knyziak I., Legalność zabiegu adaptacyjnego (zagadnienia prawnokarne i cywilnoprawne), „Państwo i Prawo” 2016, nr 9.
Konarska-Wrzosek V., w: Kodeks karny. Komentarz, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023.
Kosonoga-Zygmunt J., Swoboda decyzji woli suicydenta jako przesłanka odpowiedzialności karnej za przestępstwo z art. 151 k.k., „Kwartalnik Prawa Publicznego” 2015, nr 2.
Kowalewska-Łaguna M., Dobrowolna sterylizacja w prawie polskim na tle prawnoporównawczym, „Państwo i Prawo” 2014, nr 1.
Kozłowska-Kalisz P., w: Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2024.
Krankowska D., Gaweł B., Dymerska M., Michalak A., Korzeniewski K., Obrzezanie mężczyzn i kobiet, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2015, nr 4.
Królikowski M., w: Kodeks karny. Tom II. Część szczególna. Komentarz do art. 117–221, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2023.
Kubiak R., Karnoprawna dopuszczalność zabiegów adaptacyjnych − stan obecny i proponowane regulacje, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2015, nr 74.
Kulesza J., Brak zgody pacjenta na zabieg leczniczy, a lekarski obowiązek udzielania pomocy, „Prawo i Medycyna” 2005, nr 2.
Kulesza J., w: Kodeks karny. Tom II. Część szczególna. Komentarz do art. 117–221, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, Warszawa 2023.
Liszewska A., Problem zgody pacjenta jako dylemat aksjologiczny, „Prawo i Medycyna” 1999, nr 1.
Łabuś B., Koncepcja „yes means yes” w perspektywie znamion przestępstwa zgwałcenia w polskim Kodeksie karnym, „Prokuratura i Prawo” 2024, nr 4.
Majewski J., w: Kodeks karny. Komentarz, red. J. Majewski, Warszawa 2024.
Malicka-Ochteraw A., w: Kodeks karny. Przepisy stosowane w sprawach medycznych. Komentarz, red. R. Tymiński, Warszawa 2023.
Małecki M., Jak zmienić art. 197 k.k.? Doprowadzenie do kontaktu bez dobrowolnej zgody – propozycja Dogmatów, „Dogmaty Karnisty” z 29 kwietnia 2024 r., < https://www.dogmatykarnisty.pl/2024/04/jak-zmienic-art197-propozycja-dogmatow >.
Małecki M., Odpowiedzialność karna za czyny przeciwko zdrowiu w prawie medycznym, w: Odpowiedzialność publicznoprawna. System Prawa Medycznego. Tom 6, red. A. Barczak-Oplustil, T. Sroka, Warszawa 2023.
Małecki M., Przygotowanie do przestępstwa. Analiza dogmatycznoprawna, Warszawa 2016.
Małecki M., Współudział w samobójstwie (kwestia dobra prawnego), „Acta Iuris Stetinensis” 2021, nr 3.
Małecki M., Zabójstwo eutanatyczne: przerwanie życia czy skrócenie umierania?, „Białostockie Studia Prawnicze” 2023, nr 3.
Opinia Rzecznika Praw Obywatelskich dotycząca projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 7 października 2021 r., XI.022.3.2021.ASZ/II.510.1221.2021.PZ, 1 grudnia 2021 r., < https://legislacja.rcl.gov.pl/docs/2/12353151/12828123/12828126/dokument533434.pdf >.
Pismo Ministra Sprawiedliwości do Prezesa Rządowego Centrum Legislacji ws. zgłoszonych uwag do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 7 października 2021 r. (UD 297), 13 kwietnia 2022 r., < https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12353151/12828111/12828116/dokument551330.pdf >.
Pismo Ministra Sprawiedliwości do Rzecznika Praw Obywatelskich ws. zgłoszonych uwag do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 7 października 2021 r. (UD 297), 10 kwietnia 2022 r., < https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12353151/12828123/12828127/dokument550999.pdf >.
Raport Grupy Ekspertów do spraw Przeciwdziałania Przemocy wobec Kobiet i Przemocy Domowej (GREVIO) dotyczący rozwiązań prawnych i innych, służących wdrożeniu postanowień Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencja stambulska) – ocena wyjściowa. Polska, 23 czerwca 2021 r., < https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2022-02/RAPORT_GREVIO_PL.pdf >.
Rogowska-Szadkowska D., Niemiec T., Obrzezanie kobiet – nowy problem w praktyce lekarza ginekologa w krajach Unii Europejskiej?, „Ginekologia Polska” 2009, nr 2.
Sękowska-Kozłowska K., Zakres zobowiązań stron konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, „Studia Prawnicze” 2012, nr 1.
Sitarz O., Czy naruszenie/narażenie wyłącznie własnego dobra może być przesłanką kryminalizacji?, w: Zbrodnia i kara. Refleksje o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości prawa karnego. Księga upamiętniająca Profesora Władysława Warylewskiego, red. W. Zalewski, J. Potulski, T. Snarski, Gdańsk 2022.
Sitarz O., Dobrowolna sterylizacja – czy czas na zmianę prawa?, w: Między stabilnością a zmiennością prawa karnego. Dylematy ustawodawcy, red. W. Cieślak, M. Romańczuk-Grącka, Olsztyn 2017.
Słownik języka polskiego PWN, red. L. Drabik, < https://sjp.pwn.pl >.
Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, < https://doroszewski.pwn.pl >.
Snarski R., Dopuszczalność dobrowolnej sterylizacji – uwagi na tle prawnoporównawczym, „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Wrocławskiego” 2015, nr 2.
Spotowski A., Zezwolenie uprawnionego i zgoda pokrzywdzonego a odpowiedzialność karna, „Państwo i Prawo” 1972, nr 3.
Sprawozdanie Stenograficzne. X kadencja. 55. posiedzenie Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniach 14 i 15 grudnia 2022 r., Warszawa 2023, < https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senat_przebieg_stenogramy_pdf/498/55_spr_internet.pdf >.
Szwarczyk M., w: Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, Warszawa 2016.
Śliwecka K., Yes means yes, no means no. Interpretacje znamienia zgody w kontekście przestępstwa zgwałcenia, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2023, nr 3.
Śliwiński S., Polskie prawo karne materialne. Część ogólna, Warszawa 1946.
Śliwiński S., Udział w czynie osoby, atakującej swoje własne dobro – w świetle przepisów Polskiego Prawa Karnego, „Demokratyczny Przegląd Prawniczy” 1948, nr 9.
Świda W., Prawo karne, Warszawa 1982.
Tarapata S., Dobro prawne w strukturze przestępstwa. Analiza teoretyczna i dogmatyczna, Warszawa 2016.
Tarapata S., Przypisanie sprawstwa skutku w sensie dynamicznym w polskim prawie karnym, Kraków 2019.
Uwagi Rządowego Centrum Legislacji do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (UD 297), RCL.DPP.550.20/2021, 30 listopada 2021 r., < https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12353151/12828111/12828114/dokument532277.pdf >.
Uwagi Sądu Najwyższego do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2615), BSA II.021.63.2022, Biuro Studiów i Analiz, 24 października 2022 r., < https://orka.sejm.gov.pl/Druki9ka.nsf/0/A88C237C1AF86014C12588EC00465263/%24File/2615-004.pdf >.
Warylewski J., O duszy uwięzionej w obcym ciele. Dopuszczalność chirurgicznej zmiany płci w świetle prawa karnego, „Gazeta Sądowa” 2000, nr 7–8.
Wąsek A., Czy dobrowolna sterylizacja jest przestępstwem?, „Państwo i Prawo” 1988, nr 8. Wąsek A., Kodeks karny. Komentarz. Tom 1 (art. 1–31), Gdańsk 1999.
Wiak K., w: Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Warszawa 2024.
Wielki słownik języka polskiego, red. P. Żmigrodzki, < https://wsjp.pl >.
Wiktorek M., Chcącemu nie dzieje się krzywda – ŁĄCZY NAS KARNE z dr hab. Olgą Sitarz, prof. UŚ, „Karne24.com” z 28 listopada 2022 r., < https://karne24.com/chcacemu-nie-dzieje-sie-krzywda >.
Wiktorek M., Przyjęcie zlecenia zabójstwa z art. 148a § 1 Kodeksu karnego jako myślozbrodnia, „Przegląd Prawniczy TBSP UJ” 2023, nr 1.
Wiktorek M., Więzienie za faul? – ŁĄCZY NAS KARNE z dr. Michałem Derkiem, „Karne24.com” z 5 grudnia 2022 r., < https://karne24.com/wiezienie-za-faul >.
Wolter W., Wykład prawa karnego na podstawie kodeksu karnego z 1969 r. Część I. Część ogólna. Zeszyt 1. Nauka o ustawie karnej i o przestępstwie, Kraków 1971.
Wróbel W., Zoll A., Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2014.
Zając D., Nakłanianie do (nie)złego, czyli jak nie penalizować podżegania, „Karne24.com” z 19 lutego 2018 r., < https://karne24.com/naklanianie-niezlego-czyli-penalizowac-podzegania >.
Zając D., Zgoda dzierżyciela dobra prawnego na zachowanie ryzykowne jako okoliczność wpływająca na zakres odpowiedzialności karnej, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2018, nr 2.
Zielińska E., Aspekty prawnokarne nieterapeutycznych zabiegów medycznych, „Studia Iuridica” 1988, nr 16.
Zielińska E., Warunki dopuszczalności zabiegów sterylizacji, „Państwo i Prawo” 1985, nr 9.
Zoll A., Karalność i karygodność czynu jako odrębne elementy struktury przestępstwa, w: Teoretyczne problemy odpowiedzialności karnej w polskim i niemieckim prawie karnym. Materiały Polsko-Niemieckiego Sympozjum Prawa Karnego. Karpacz maj 1990, red. T. Kaczmarek, Wrocław 1990.
Zoll A., Odpowiedzialność karna lekarza za niepowodzenie w leczeniu, Warszawa 1988.
Zoll A., Okoliczności wyłączające bezprawność czynu (Zagadnienia ogólne), Warszawa 1982.
Zoll A., O normie prawnej z punktu widzenia prawa karnego, „Krakowskie Studia Prawnicze” 1990, nr 23.
Zoll A., Podstawy teoretyczne regulacji współdziałania przestępnego w projekcie kodeksu karnego, „Państwo i Prawo” 1995, nr 6.
Zoll A., w: Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część I. Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2017.
Zoll A., w: K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do art. 1–116 Kodeksu karnego. Tom 1, Kraków 1998.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja