Słowa kluczowe
równość broni
dominus litis
tymczasowe aresztowanie
prokurator
Jak cytować
Abstrakt
Kolejne nowelizacje Kodeksu postępowania karnego wzmacniają pozycję prokuratora na sądowym etapie postępowania karnego, faworyzując go nie tylko względem oskarżonego, ale również – w niektórych sytuacjach – względem sądu. Artykuł skupia się na instytucji prokuratorskiego sprzeciwiania się, poddając ją analizie między innymi z perspektywy konstytucyjnych gwarancji pozbawienia jednostki wolności na podstawie decyzji sądu. W artykule przedstawiono argumentację przemawiającą za potrzebą odmowy stosowania w konkretnych sprawach przepisów przewidujących prokuratorskie sprzeciwy, jak również wskazano na potrzebę sprowadzenia prokuratora do roli wyłącznie strony postępowania przed sądem, ale już nie strażnika praworządności.
Bibliografia
Chojniak Ł., Sprzeciw prokuratora w postępowaniu o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary, „Przegląd Więziennictwa Polskiego” 2017, nr 97.
Cieślak M., Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne, w: Marian Cieślak. Dzieła wybrane, t. II, red. S. Waltoś, Kraków 2011.
Czerwińska D., Problematyka zgody następczej na wykorzystanie tzw. przypadkowych znalezisk po 15.04.2016 r., „Przegląd Sądowy” 2019, nr 4.
Dziergawka A., Sprzeciw prokuratora od postanowienia sądu o zastosowaniu tzw. warunkowego tymczasowego aresztowania i jego skutki (art. 257 § 3 k.p.k.), „Prawo i Więź” 2022, nr 1.
Florczak-Wątor M., w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019.
Gaberle A., O nowy kształt prokuratury w Polsce, „Prokuratura i Prawo” 2007, z. 8.
Gajowniczek-Pruszyńska K., w: K. Gajowniczek-Pruszyńska, P. Karlik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz do ustawy z 19.7.2019 r., Warszawa 2020.
Grubalska A., Sprzeciwienie się prokuratora a sprzeciw w procesie karnym, „Przegląd Sądowy” 2023, nr 3.
Gutowski M., Kardas P., Sądowa kontrola konstytucyjności prawa. Kilka uwag o kompetencjach sądów powszechnych do bezpośredniego stosowania Konstytucji, „Palestra” 2016, nr 4, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/4-2016/artykul/sadowa-kontrola-konstytucyjnosci-prawa.-kilka-uwag-o-kompetencjach-sadow-powszechnych-do-bezposredniego-stosowania-konstytucji.
Gutowski M., Kardas P., Spory ustrojowe a kompetencje sądów (Granice bezpośredniego stosowania Konstytucji), „Palestra” 2017, nr 12, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/12-2017/artykul/spory-ustrojowe-a-kompetencje-sadow-granice-bezposredniego-stosowania-konstytucji.
Gutowski M., Kardas P., Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017.
Hofmański P., Śliwa J., Dwugłos w sprawie nowego kształtu postępowania przygotowawczego, „Prokuratura i Prawo” 2015, nr 1–2.
Hofmański P., Zabłocki S., Pozbawienie wolności w toku procesu karnego. Wybrane aspekty konstytucyjne i prawnomiędzynarodowe, w: Rzetelny proces karny. Księga jubileuszowa Profesor Zofii Świdy, red. J. Skorupka, Warszawa 2009.
Jasiński W., Nielegalnie uzyskane dowody w procesie karnym. W poszukiwaniu optymalnego rozwiązania, Warszawa 2019.
Kardas P., Czy decyzje procesowe prokuratora mogą ograniczać sąd w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości: perspektywa modelowa i zmiany ustawodawcze, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2025, nr 4, https://doi.org/10.60677/CPKiNP2025.4.4.
Kardas P., Problem tymczasowego aresztowania na tle aktualnych wymagań teorii i praktyki, Warszawa 2024.
Kardas P., Rola i miejsce prokuratury w systemie organów demokratycznego państwa prawnego, „Prokuratura i Prawo” 2012, nr 9.
Kardas P., Rozproszona kontrola konstytucyjności prawa w orzecznictwie Izby Karnej Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych jako wyraz sędziowskiego konstytucyjnego posłuszeństwa, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2019, z. 4.
Kremens K., Powers of the Prosecutor in Criminal Investigation. A Comparative Perspective, Nowy Jork 2021, https://doi.org/10.4324/9781003018247.
Kremens K., Prokuratura wobec reformy postępowania karnego. Rozważania o rozdziale funkcji śledczych i oskarżycielskich na tle angielskiego procesu karnego, „Przegląd Sądowy” 2014, nr 5.
Kuczyńska H., Analiza porównawcza modelu rozprawy głównej. Między kontradyktoryjnością a inkwizycyjnością, Warszawa 2022.
Kuczyńska H., Autorytarny proces karny – cechy konstytutywne i próba definicji, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
Kuczyńska H., Sprawiedliwość czy „zwycięstwo za wszelką cenę”: podejście prokuratora do zasady prawdy materialnej – analiza porównawcza, w: Istota i zasady procesu karnego 25 lat później. Księga poświęcona pamięci Profesora Andrzeja Murzynowskiego, red. M. Rogacka-Rzewnicka, H. Gajewska-Kraczkowska, Warszawa 2020.
Lipiński K., Klauzula uadekwatniająca przesłanki niedopuszczalności dowodu w postępowaniu karnym (art. 168a k.p.k.), „Prokuratura i Prawo” 2016, nr 11.
Lipiński K., Przeciwdziałanie antyliberalnym tendencjom w procesowym prawie karnym na przykładzie ograniczania możliwości stosowania poręczenia majątkowego (art. 266 § 1a k.p.k.), w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
Nowak C., Zasada równości broni w europejskim i polskim postępowaniu karnym, „Państwo i Prawo” 1999, z. 3.
Olszewski R., Role prokuratora w postępowaniu karnym, „Prokuratura i Prawo” 2014, nr 1.
Ozimek A., Sprzeciw prokuratora w przedmiocie wyłączenia jawności – zagadnienia teoretyczne i praktyczne, „Przegląd Sądowy” 2020, nr 3.
Paluszkiewicz H., O znaczeniu terminów „sprzeciw” i „sprzeciwia się” oraz skutków ich użycia w kodeksie postępowania karnego. Kilka uwag na marginesie wypowiedzi prof. dra hab. Andrzeja Sakowicza, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
Piecha J., Sprzeciw w prawie administracyjnym, Warszawa 2021.
Rogacka-Rzewnicka M., O równości, równouprawnieniu i równowadze procesowej w postępowaniu karnym, w: W pogoni za rzetelnym procesem karnym. Księga dedykowana Profesorowi Stanisławowi Waltosiowi, red. D. Szumiło-Kulczycka, Warszawa 2022.
Sakowicz A., Zabłocki S., Standard konstytucyjny i konwencyjny a warunkowe tymczasowe aresztowanie (art. 257 § 2 i 3 k.p.k.), „Przegląd Sądowy” 2021, nr 10.
Sakowicz A., Sprzeciw prokuratora w procesie karnym w świetle nowelizacji kodeksu postępowania karnego w latach 2016–2021, w: Autorytarny proces karny. Rzetelność procesu karnego w państwie niepraworządnym, red. J. Skorupka, D. Czerwińska, Wrocław 2024.
Sarnecki P., w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016.
Skorupka J., Dowody nielegalne w procesie karnym. Glosa do uchwały SN z dnia 28 czerwca 2018 r., I KZP 4/18, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2019, nr 1.
Skorupka J., Prokonstytucyjna wykładnia przepisów prawa dowodowego w procesie karnym, w: Verba volant, scripta manent. Proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmianach z lat 2015–2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej, red. T. Grzegorczyk, R. Olszewski, Warszawa 2017.
Sroka T., Prewencyjne pozbawienie wolności, Kraków 2021.
Stefański R.A., Skutki procesowe sprzeciwu prokuratora w przedmiocie wydania listu żelaznego. Glosa do postanowienia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 marca 2022 r., II AKz 222/22, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2022, nr 7–8.
Stefański R.A., w: System prawa karnego procesowego. Tom VI. Strony i inni uczestnicy postępowania karnego, red. C. Kulesza, red. nacz. P. Hofmański, Warszawa 2016.
Steinborn S., Chwila ustania tymczasowego aresztowania zastosowanego warunkowo w trybie art. 257 § 2 k.p.k., „Przegląd Sądowy” 2016, nr 7–8.
Szumiło-Kulczycka D., Dalsze wykorzystywanie materiałów z kontroli operacyjnej (uwagi na tle art. 168b k.p.k.), „Państwo i Prawo” 2018, z. 10.
Tarapata S., Czy sędzia karny jest strażnikiem Konstytucji? O tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności w toku dekodowania normy postępowania karnego, w: Norma postępowania karnego. Sędzia wobec zmian prawa karnego procesowego, red. J. Skorupka, K.J. Leżak, Kraków 2018.
Waltoś S., Hofmański P., Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2020.
Waltoś S., Wymiary równości a wymiar sprawiedliwości, „Państwo i Prawo” 2015, z. 11.
Warchoł M., w: System prawa karnego procesowego. Tom VI. Strony i inni uczestnicy postępowania karnego, red. C. Kulesza, red. nacz. P. Hofmański, Warszawa 2016.
Wawrzyńczak M., Kilka uwag o instytucji warunkowego tymczasowego aresztowania w świetle nowelizacji Kodeksu postępowania karnego z 19.07.2019 r., „Prawo w Działaniu” 2021, t. 47, https://doi.org/10.32041/pwd.4709.
Wąsek-Wiaderek M., Zasada równości stron w polskim procesie karnym w perspektywie prawnoporównawczej, Kraków 2003.
Wąsik D., Sprzeciw prokuratora od postanowienia sądu o zastosowaniu tzw. warunkowego tymczasowego aresztowania (art. 257 § 3 k.p.k.), „Prokuratura i Prawo” 2020, nr 6.
Weigend T., A Judge by Another Name? Comparative Perspectives on the Role of the Public Prosecutor, w: The Prosecutor in Transnational Pespective, red. E. Luna, M.L. Wade, Oxford 2012.
Wiliński P., Proces karny w świetle konstytucji, Warszawa 2011.
Zagrodnik J., w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz praktyczny do nowelizacji 2019, red. J. Zagrodnik, Warszawa 2020.
Zimmerman J., Alfabet prawa administracyjnego, Warszawa 2022.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja